Σχετικά με το ιστολόγιο

Το ιστολόγιο δημιουργήθηκε ως προέκταση της σελίδας www.relationalmemories.gr. Στόχος του είναι να δώσει μια πιο 'ζωντανή διάσταση' όχι μόνο εκφράζοντας σκέψεις που σχετίζονται με την σελίδα, αλλά περιμένοντας και την έκφραση των σκέψεων όλων των αναγνωστών επ' αφορμής της σελίδας ή ακόμη, επ' αφορμής των γεγονότων που συμβαίνουν γύρω μας κι επηρεάζουν εμάς και τον 'χώρο' που ζούμε. Για το λόγο αυτό κρίθηκε σκόπιμο να δοθούν εδώ πολύ σύντομα κάποιες πληροφορίες που αφορούν τόσο την σελίδα όσο και το ιστολόγιο ευρύτερα.

Η σελίδα αποτελεί μέρος της μεταπτυχιακής μου εργασίας με θέμα "Ο ρόλος του σύγχρονου καλλιτέχνη ως ένας ενεργός παράγοντας αναφορικά με τις κοινωνικοπολιτικές αλλαγές που επιδρούν στο χώρο και στην πόλη". Ως μελέτη περίπτωσης επιλέχθηκε το Καϊμακλί της Λευκωσίας (Βορειοανατολικό προάστιο της πόλης). Λέγοντας μελέτη περίπτωσης εννοείται ότι εξετάστηκε ξεχωριστά η φυσιογνωμία και η ιστορία του, δίνοντας έμφαση στις αλλαγές που ανιχνεύονται στο χώρο με το πέρασμα του χρόνου (αρχιτεκτονικά, πολεοδομικά ή και γεωγραφικά). Στοιχεία από την έρευνα αυτή χρησιμοποιήθηκαν για τη δημιουργία της σελίδας, αλλά και για την παρουσίαση της εργασίας που έλαβε χώρα στη γειτονιά, υπό μορφή περιπάτου- 'ξενάγησης' τη 1η Φεβρουαρίου του 2015. Έχω την πρόθεση εν καιρώ στο ιστολόγιο αυτό να μοιραστώ κι άλλα στοιχεία από αυτήν την έρευνα μαζί σας.

Ελπίζω, να βρείτε την προσπάθειά μου ενδιαφέρουσα, και με αφορμή την εργασία ή την σελίδα να ανοιχθούν νέα πεδία διερεύνησης, προβληματισμού ή αμφισβήτησης.

Πέμπτη 5 Μαρτίου 2015

Καϊμακλί_Μνημο_τεχνικές και πόλη.

Θυμάμαι τους κατοίκους στο Καϊμακλί, τις συζητήσεις για τον τόπο, που μας επέτρεπαν να χαθούμε στο χρόνο. Μου έλεγαν για τα παιδικά τους χρόνια, τις αναμνήσεις κι όλα όσα συνέβησαν στο Καϊμακλί και ήταν παρόντες... το Καϊμακλί κάποτε, δεν ήταν σπιτάκια εγκαταλελειμμένα δίπλα στην πράσινη γραμμή, δεν περιτριγυριζόταν από φυλάκια με στρατιώτες, δεν άκουγες εκεί τα τουρκοκυπριακά αεροπλάνα να πετούν πάνω από τα σπίτια κάνοντας θόρυβο, δεν ήταν άλλο ένα προάστιο- αδιέξοδο της Λευκωσίας. Το Καϊμακλί ήταν πέρασμα και σύμφωνα με βιβλία ιστορικά «Το Καϊμακλί βρισκόταν έξω από τα τείχη της Λευκωσίας και οι κάτοικοί του χρησιμοποιούσαν την πόρτα του Άγιου Ανδρέα (ομώνυμος δρόμος που διασχίζει πλέον την περιοχή) για να εισέρχονται στη Λευκωσία. Τη χρησιμοποιούσαν επίσης οι κάτοικοι της περιοχής Κυθρέας, οι κάτοικοι της Μεσαόριας, της Αμμοχώστου και της Καρπασίας (περιοχές που εκτείνονται γύρω από το προάστιο). Όλοι αυτοί χρησιμοποιούσαν την καμηλόστρατα (σημερινή οδός Ν.Θ. Ιωάννου κοντά στον παραδοσιακό πυρήνα του Καϊμακλίου)» (σελ΄: 71, Καντζηλάρης). Επίσης, από το Καϊμακλί μπορούσες να βρεθείς στο λιμάνι της Κερύνειας σε ένα τέταρτο. Μάλιστα για τον λόγο αυτό εικάζεται ότι πήρε το αρχικό (μεσαιωνικό) του όνομα, το οποίο ήταν Μεσοκελεύσι (μέσο+ κέλευθος, που σημαίνει στη μέση του δρόμου).

Κατά το 1830 το προάστιο μετονομάστηκε σε Bujuk (ή beuyuk) Kaymakli (μεγάλο Καϊμακλί). Καθώς υπήρχε και το πάνω Καϊμακλί, ή Kucuk Kaimakli (μικρό Καϊμακλί), όπου αντιστοιχεί στην σημερινή περιοχή της Ομορφίτας, η οποία όμως κράτησε τελικά το μεσαιωνικό της όνομα.

Η λέξη ‘Καϊμακλί’ είναι τούρκικη και παραπέμπει στην λέξη καϊμάκ(κ)ιν, που ήταν η πηκτή κρέμα που δημιουργούνταν στο βραστό γάλα –ξινόγαλα-, κι άρεσε πολύ στους Τούρκους.
Η περιοχή ήταν πλούσια σε γεωργία και κτηνοτροφία. Οι Καϊμακλιώτες καλλιεργούσαν τη γη οπότε κι εξασφάλιζαν την επιβίωση τους, ενώ παράλληλα μιμήθηκαν την οικοδομική τέχνη των φράγκων μηχανικών και έγιναν περιζήτητοι εργολάβοι και τεχνίτες σε όλην τη Λευκωσία.

«Το προάστιο αυτό φημιζόταν σε όλην την Κύπρο για τους οικοδόμους του, των οποίων η παρουσία ήταν απαραίτητη για το κτίσιμο ναών ιδίως στα διάφορα χωριά της Κύπρου. Την ειδίκευση αυτή φαίνεται την κληρονόμησαν από τα χρόνια της Φραγκοκρατίας, που κτίστηκαν πολλά κτίρια στη Λευκωσία, και αργότερα τα Ενετικά τείχη», αναφέρει ο Νέαρχος Κληρίδης. Κατά τον συγγραφέα Κ.Κλεάνθους την ειδίκευσή τους αυτή οι Καϊμακλιώτες την έλαβαν λόγω της γειτνίασης του Καϊμακλιού στην περιοχή του Χάντακα. Ο Χάντακας (= μεγάλο χαντάκι) επί της ουσίας αποτελούσε το χώρο όπου οι Φράγκοι μηχανικοί και τεχνίτες τοποθετούσαν τα εργαλεία και τα υλικά για το χτίσιμο ή την επισκευή των τειχών.

Στο βιβλίο του Καντζηλάρη επίσης, διαβάζουμε ότι στα χρόνια των Οθωμανών πολλοί Καϊμακλιώτες έμειναν μέσα στα τείχη της Λευκωσίας προκειμένου να επιδιορθώνουν τις ζημιές από την πολιορκία, τότε εικάζεται ότι πολύ σφαγιάστηκαν ή δόθηκαν ως δούλοι. Το σίγουρο είναι ότι εκείνη την περίοδο το προάστιο δέχεται τις αλλαγές στον πληθυσμό του (ένας άλλος λόγος ήταν και η μετανάστευση). Να σημειωθεί ότι ο οικισμός συνορεύει και με τις «Μάντρες» (= περιοχή που όπως υποδηλώνει το όνομά της υπήρχαν πολλά μαντριά- βοσκοί), πράγμα που συνεπάγεται ότι κατά τη διάλυση του οικισμού υπήρξε μετανάστευση των κατοίκων του Λευκομιάτη ή Λουκομιάτη (= Κάτω Μάντρες) στο Καϊμακλί.

Περί το 1880 γίνεται η κατασκευή του σιδηροδρόμου, αλλάζοντας έτσι τη φυσιογνωμία της περιοχής, στις 21 Οκτωβρίου του 1905 γίνονται τα επίσημα εγκαίνια του. Για τις ανάγκες της λειτουργίας του σιδηροδρόμου δημιουργήθηκε και η γέφυρα του Πεδιαίου που βρίσκονταν ανάμεσα στα χωριά Μια Μηλιά και Καϊμακλί. Το πέρασμα αυτό ήταν το πιο κοντινό στο Καϊμακλί και εξυπηρετούσε το πέρασμα των Καϊμακλιωτών προς τις γεωργοκτηνοτροφικές εκτάσεις τους. Υπήρχαν άλλα δύο περάσματα το ένα που ένωνε τη γειτονιά με την Ομορφίτα, και το άλλο που την ένωνε με τη Μια Μηλιά και την Κυθρέα. Υπήρχε έντονη δεντροφύτευση με ευκαλύπτους και κυπαρίσσια και οι δρόμοι γύρω από το σταθμό έσφηζαν από ζωή και κόσμο.

Επίσης, «Το Καϊμακλί δέχεται μέσω του σιδηροδρόμου την επίσκεψη διαφόρων εμπόρων και ενώ αρχικά ήταν καθαρά γεωργοκτηνοτροφικό χωριό αποκτά εμπορική ανάπτυξη». (Καντζηλάρης, σελ.: 160). Τέλος, ο σταθμός προσέφερε την ευκαιρία για επαφή με διάφορες παίκτες του Ιπποδρόμου, αφού αποτελούσε το μοναδικό δρόμο για να πάει κανείς εκεί (βόρεια της Λευκωσίας). Δυστυχώς όμως το 1952 καταργείται.

Επιπλέον, την περίοδο της Αγγλοκρατίας υπήρξε οικοδομικός οργασμός (περί του 1878 το μικρό χωριουδάκι με τα πλινθόκτιστα σπίτια και τα ψηλά φοινικόδεντρα, ξαναχτίζεται... Πράγμα που το διαπιστώνει κανείς και στις χρονολογίες που αναγράφονται πάνω από την κύρια είσοδο των σπιτιών), τότε ήταν που αποφασίζεται από τους κατοίκους του προαστίου και η ανέγερση ενός νέου ναού. H Αγία Βαρβάρα (αγία της Καθολικής Εκκλησίας- προστάτιδα των οικοδόμων- αρχιτεκτόνων και των οχυρώσεων) θεωρείται εξαιρετικό δείγμα της καϊμακλιώτικης τέχνης.

* Η Αγία Βαρβάρα χτιζόταν από το 1897 ως το 1900, στα ερείπια του παλαιού ναού ο οποίος χτίστηκε το 1645. Μια άλλη γνωστή εκκλησία στο Καϊμακλί είναι η Εκκλησία του Αρχαγγέλου, η οποία όμως ανακαινίστηκε επί Τουρκοκρατίας (και πρέπει να χτίστηκε πριν το 1843).

Περί του 1926 ιδρύεται η πρώτη Συνεργατική Τράπεζα του Καϊμακλίου, προσφέροντας αρκετά προνόμια στους εναπομείναντες γεωργοκτηνοτρόφους' ενώ παράλληλα τη δεκαετία αυτή αρχίζουν να εμφανίζονται και τα πρώτα αθλητικά σωματεία. Πράγμα που σηματοδοτεί και το πέρασμα «σε μια άλλη εποχή». Λόγω του ότι όλα αυτά τα σωματεία, μέχρι και σήμερα, έχουν κομματικές κατευθύνσεις και ιδεολογία. Συγκεκριμένα, με μελανά χρώματα αρχίζει να γράφεται η ιστορία περί της δεκαετίας του 50 (1957- 1960) τότε που δημιουργήθηκε η ΕΟΚΑ. Η ΕΟΚΑ υποστήριζε και διέδιδε την Ένωση με την Ελλάδα*', ήταν τότε που πολλοί ελληνοκύπριοι βρήκαν καταφύγιο στο προάστιο, προσπαθώντας είτε να σώσουν τι ελληνικές περιουσίες και την περιοχή, είτε να γλυτώσουν από τις φασαρίες και τις καταστροφές που συνέβαιναν στο κέντρο της πόλης.



*' Οι κομματικές αντιπαραθέσεις, σε συνδυασμό με τις θρησκευτικές διαφοροποιήσεις, δυστυχώς λειτούργησαν κατασταλτικά για τους ανθρώπους, με αποτέλεσμα το διαχωρισμό της νήσου ΄-αργά, αλλά σταθερά- σε δύο κοινότητες. Τον Ιανουάριο του 1950 η Ιερά Σύνοδος διεξάγει δημοψήφισμα για την Ένωση (Παγκύπριο Ενωτικό Δημοψήφισμα). Τότε, ο κυβερνήτης Ράιτ μεταβαίνει με τα αποτελέσματα του δημοψηφίσματος στην Αθήνα, το Λονδίνο και τα Ηνωμένα Έθνη για περαιτέρω διευθέτηση. Το 1954 ο Έλληνας πρωθυπουργός στρατηγός Παπάγος προσφεύγει στον ΟΗΕ, για λόγους εθνικής αυτοδιάθεσης των Κυπρίων. Όμως, ούτε τότε δίνεται μια λύση του ζητήματος. Έτσι, το Κυπριακό παύει να θεωρείται ως αποικιακό πρόβλημα και γίνεται διεθνές (λόγο πλέον για το ζήτημα αυτό δεν έχει μόνο η Αγγλία, αλλά και η Ελλάδα, με την Τουρκία –τριμερής διάσκεψη του Λονδίνου 1955-).

Αποτέλεσμα αυτής της κατάστασης ήταν η δημιουργία της ΕΟΚΑ (για ανάληψη απελευθερωτικού αγώνα εκ μέρος του λαού), της οποίας η οργάνωση ήταν στρατιωτική και πολιτική -κυρίως δεξιών πολιτικών πεποιθήσεων-. Τότε, προκαλούνται επεισόδια, μαζικές κινητοποιήσεις και εκρήξεις βομβών. Έτσι, η Λευκωσία βρίσκεται στο επίκεντρο του Αγώνα. Σημειώθηκαν πολλά συλλαλητήρια, εξεγέρσεις και επεισόδια. Τότε οι Βρετανοί πραγματοποίησαν, για να επιβάλλουν την τάξη, ομαδικές συλλήψεις, και «κέρφιου» (= κατ’ οίκον περιορισμός΄μπορεί για λίγες ώρες ή και μέρες). Επίσης, εντείνεται η αστυνόμευση και γίνονται προσωποκρατήσεις εκ μέρος των Βρετανών, και εκ μέρος των Τουρκοκυπρίων δημιουργείται η οργάνωση TMT (πρώην volcan).

Στην πορεία το αίτημα για αυτοδιάθεση (ένωση), γίνεται αίτημα για ανεξαρτησία (προσφυγή στον ΟΗΕ το 1958). Επίσης, το 1958 λαμβάνουν χώρα τα πρώτα επεισόδια ανάμεσα σε Ελληνοκύπριους και Τουρκοκύπριους. «Η Ομορφίτα και ο Τράχωνας, βόρεια προάστια της πρωτεύουσας, μετρούν τους πρώτους πρόσφυγες των διακοινοτικών ταραχών».

Αυτή θα λέγαμε ότι ήταν -η αρχή του τέλους...- Στις 16 Αυγούστου του 1960 δημιουργείται η Κυπριακή Δημοκρατία, το πολίτευμα όπως καθορίστηκε από το σύνταγμα της Ζυρίχης (Λονδίνο 1959), είναι προεδρική δημοκρατία με πρόεδρο τον Αρχιεπίσκοπο Μακάριο και αντιπρόεδρο τον Φαζίλ Κιουτσούκ. Με την διάσπαση αυτή προκλήθηκαν συνταγματικά αδιέξοδα. Ξεσπώντας διακοινοτικές συγκρούσεις το 1963- 1964 (κατάρρευση Συμφωνιών Ζυρίχης), όπου το Καϊμακλί και η Ομορφίτα παίζουν πρωταγωνιστικό ρόλο.

Έτσι, η Ειρηνευτική Δύναμη των Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ –σημερινή UNFICYP-) κατέφθασε στη νήσο (Μάρτιο- Απρίλιο) για να ισορροπήσει την κατάσταση ανάμεσα στις δύο πλέον κοινότητες. Παράλληλα, το ξέσπασμα της χούντας στην Ελλάδα (1967- 1974) και το πραξικόπημα της 15 Ιουλίου του 1974 (Σαμψών) εναντίον της Κυπριακής Κυβέρνησης (ανατροπή Μακάριου) επιδείνωσε την κατάσταση αποδιοργανώνοντας την άμυνα της Κύπρου και καλλιεργώντας παραπάνω τα εθνικιστικά φρονήματα.

Τελικά, Τούρκικα στρατεύματα αποβιβάζονται στην Κερύνεια στις 20 Ιουλίου του 1974, παράλληλα αλεξίπτωτα προσγειώθηκαν στη Μία Μηλιά' καθιστώντας το Καϊμακλί το πέρασμα για να το πλησίασμα και την κατάληψη του κέντρου της Λευκωσίας. Στην εισβολή αυτή κατέλαβαν την περιοχή Ξερού- Μόρφου, το μεγαλύτερο μέρος της Αμμοχώστου κι ένα μικρό τμήμα της Λάρνακας (37% των εδαφών της βόρειας έκτασης του νησιού). Το νησί μοιράστηκε στα δύο -το βόρειο/ ΤΚ (τουρκοκυπριακό) και νότιο/ ΕΚ (ελληνοκυπριακό) τμήμα-... το νησί παραμένει μοιρασμένο από τότε' ανάμεσα στις δύο κοινότητες υπάρχει η "Νεκρή Ζώνη", "η Πράσινη Γραμμή" ή "η Γραμμή Κατάπαυσης του Πυρός". Τα τρία αυτά ονόματα επί της ουσίας χαρακτηρίζουν το τμήμα αυτό της νήσου που σημειώνεται η εγκατάσταση του ΟΗΕ (Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών).

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου